Do ekosystemu RODO, NIS2, KSC czy AI Act dołącza Data Governance Act. To nie są kolejne regulacje dla prawników. To początek zmian w sposobie myślenia o danych jako zasobie gospodarczym, którym można dzielić się w sposób bezpieczny, kontrolowany i zgodny z prawem.
Celem nowych przepisów jest zwiększenie zaufania do dzielenia się danymi poprzez wprowadzenie mechanizmów, które zapewnią osobom, których dane dotyczą, oraz ich posiadaczom większą kontrolę nad sposobem ich wykorzystywania. Jednym z głównych założeń DGA jest rozwój europejskich przestrzeni danych, czyli środowisk umożliwiających bezpieczną wymianę informacji pomiędzy organizacjami.
Przepisy mają wspierać współpracę m.in. w obszarach: ochrony zdrowia, środowiska, administracji, czy badań naukowych.
Wraz z wejściem w życie ustawy znacząco rozszerzyły się zadania Prezesa UODO. Od teraz organ odpowiada również za:
✔ nadzór nad usługami pośrednictwa danych,
✔ rejestrację organizacji altruizmu danych,
✔ kontrolę przestrzegania przepisów dotyczących przekazywania danych nieosobowych do państw trzecich.
To oznacza, że UODO staje się nie tylko organem odpowiedzialnym za ochronę danych osobowych, ale również jednym z kluczowych regulatorów europejskiej gospodarki danych.
Obowiązek zgłoszenia usług pośrednictwa danych
Jedną z najważniejszych zmian jest obowiązek zgłoszenia działalności przez dostawców usług pośrednictwa danych. Od 23 lipca 2026 r. każdy podmiot planujący świadczenie takich usług musi dokonać zgłoszenia do Prezesa UODO zgodnie z art. 11 DGA. Po pozytywnej weryfikacji dostawca może otrzymać potwierdzenie spełniania wymagań określonych w DGA oraz posługiwać się oznaczeniem: „Uznany w Unii dostawca usług pośrednictwa danych” wraz z logo UE.
Co ważne, zgłoszenie umożliwia świadczenie usług pośrednictwa danych na terenie wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej.
Czym są usługi pośrednictwa danych?
Usługa pośrednictwa danych polega na tworzeniu bezpiecznych relacji pomiędzy podmiotami posiadającymi dane a podmiotami, które chcą z nich korzystać.
W praktyce mogą to być m.in.:
- platformy umożliwiające wymianę danych,
- infrastruktura służąca bezpiecznemu udostępnianiu danych,
- rozwiązania wspierające wykonywanie praw osób, których dane dotyczą,
- spółdzielnie danych.
Warto jednocześnie pamiętać, że nie każda działalność związana z danymi będzie usługą pośrednictwa. DGA wyłącza z tej definicji m.in. podmioty, które przetwarzają dane we własnym celu, wzbogacają je i następnie udzielają licencji na gotowy produkt, usługi dotyczące treści chronionych prawem autorskim czy zamknięte systemy wymiany danych funkcjonujące wyłącznie pomiędzy podmiotami jednej grupy.
Altruizm danych – nowe rozwiązanie w prawie UE
Drugim istotnym elementem DGA jest altruizm danych. Polega on na dobrowolnym udostępnianiu danych osobowych lub nieosobowych bez osiągania korzyści finansowych, wyłącznie na cele leżące w interesie publicznym.
Może to dotyczyć między innymi:
- badań naukowych,
- ochrony zdrowia,
- przeciwdziałania zmianom klimatu,
- rozwoju usług publicznych,
- tworzenia statystyk publicznych.
Organizacje spełniające wymagania określone w DGA mogą dobrowolnie zarejestrować się w krajowym rejestrze prowadzonym przez Prezesa UODO i uzyskać status: „Uznanej w Unii organizacji altruizmu danych”.
Rejestracja obowiązuje na terenie całej Unii Europejskiej i uprawnia do posługiwania się wspólnym oznaczeniem oraz logo.
Dlaczego warto śledzić te zmiany?
Data Governance Act pokazuje, że europejskie regulacje dotyczące danych wchodzą w nowy etap. Ochrona danych osobowych pozostaje niezwykle ważna, jednak coraz większy nacisk kładziony jest również na bezpieczne, transparentne i odpowiedzialne wykorzystywanie danych.
To kierunek, który będzie miał znaczenie nie tylko dla dużych organizacji, ale również dla przedsiębiorców rozwijających nowe technologie, startupów, podmiotów publicznych oraz wszystkich organizacji, które w swojej działalności opierają się na wymianie i przetwarzaniu danych.